وبگاه فرهنگی - مذهبی ((شهاب هدایت)) اصفهان
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: وبگاه فرهنگی - مذهبی ((شهاب هدایت)) - اصفهان - دوشنبه ۸ فروردین ۱۳٩٠

 

نمای حوض و صحن مسجد جامع اصفهان

 

((مسجد جامع اصفهان))

 

این مسجد با شکوهترین بنای مذهبی شهر اصفهان بوده است. مسجد جامع یا عتیق اصفهان در حقیقت، موزه ای است از تحول و تکامل معماری ایرانی در طول چهارده قرن تاریخ ایران پس از اسلام. از مسجد ساده نخستین که در قرن دوم و سوم هجری وجود داشته امروزه اثری به جای نمانده، اما آثاری از هنر و ذوق معماران دورۀ سلاطین دیلمی، سلجوقی، ترکمن، صفوی و قاجاری در جای جای آن به چشم میخورد.

ایرانیان پس از پذیرش دین اسلام، به شیوۀ معماری ملی خود، این مسجد را ساخته اند.

بنای اولیۀ مسجد - که احتمالاً به سبک مساجد عربی ساخته شده - از خشت خام بوده است.

قدیمی ترین اسناد تاریخی که در آنها به این مسجد اشاره شده مربوط به قرن چهارم هجری هستند و بانیان مسجد را افراد قبیلۀ تیران معرفی کرده اند.

این مسجد ساده در زمان حکومت آل بویه دچار تغییر و تحولات اساسی شده است. ظاهراً در دوران حکومت سلاطین دیلمی، مسجد، شامل چندین شبستان بوده، که گرد صحن بزرگ مسجد بنا شده بودند. شبستان رو به قبله، بزرگترین شبستان مسجد بود که یک عقب نشینی قابل ملاحظه جلوی در ورودی داشته - مشخصه ای که در دوره های بعد، با بنای ایوانی در ساختمان مسجد جبران شده است.

دیوار دور مسجد خشت گلی بوده است. شبستان های مسجد جامع زمان دیلمیان، فضائی وسیع و سقفی طاق دار و قوسی داشته اند که توسط ستون های گرد آجری نگه داشته می شده است. مسجد جامع عهد دیلمیان، بنا به دستور و تحت نظارت صاحِب بن عَبّاد (صدر اعظم دانشمند آل بویه، حاکمان شیعۀ قرن چهارم) ساخته شده است. صاحِب بن عَبّاد فردی پارسا و نیک نهاد بوده که قسمت اعظم عمر خود را صرف زیبا سازی و عمران شهر اصفهان نموده و هم اکنون آرامگاه او در منطقۀ طوقچی (توقچی)، مانند یک امامزاده مورد احترام و تقدیس مردم است. گویند وی کتابخانه ای سیّار داشته که همواره در مسافرتها آنرا با خود بر پشت شصت شتر حمل می کرده و آثار گرانقدری نیز از خود بر جای نهاده است؛ از جمله فرهنگ عربی بیست جلدی "مُحیط اللّغة" و...

در عصر حُکّام سلجوقی و در فاصله قرون پنجم و ششم، مسجد توسعه یافت. شبستان های آن بزرگتر شدند و دو گنبدخانه در پایانه های جنوبی و شمالی مسجد بنا شد. متأسفانه این مسجد در اواخر عصر سلجوقی، طعمۀ حریق شد - و توسط فدائیان یا باطنیان اسماعیلی به آتش کشیده شد - و کتابخانۀ ارزشمند آن با هزاران کتاب نفیس در آتش سوخت و تبدیل به خاکستر شد.

پس از آتش سوزی، دوباره بدستور سلاطین سلجوقی، بر ویرانه های بجا مانده از مسجد، عمارتی نو بنا شد و مسجد مجدّداً شکل و شمایلی جدید به خود گرفت. مسجد این بار بر اساس یک طرح چهار ایوانی بنا شد.

سلاطین بعدی نیز به توسعه و مَرَمَّت مسجد ادامه دادند. از جمله، ایلخانیان مغول، مسجد و محراب اولجایتو را ساختند؛ مظفریان، یک صُفـّه (= ایوان) و شبستان شمالی را؛ و تیموریان، بَیت الشِّتاء [= زمستانه] را؛ ترکمنان مناره ها و آجرکاری ایوان جنوبی را اضافه کردند. صفویه، شبستان جنوب غربی و بنای کعبه مانند بالای حوض را ساختند؛ افغانها تزئینات صُفّۀ مظفریان را کامل کردند و قاجارها سر در ورودی و درب فعلی مسجد را به آن اضافه کردند. در رابطه با صفه های مسجد جامع اصفهان، اِن شاءَ الله، در آینده توضیح کافی خواهیم داد.

محمّد صالح زاده

وبگاه فرهنگی - مذهبی ((شهاب هدایت)) - اصفهان
بنده سید احمد سجادی هستم... حرف ناگفته بسیار دارم... زیرا گوش شنوا نیافتم... نمونه ای از حرف دل من را بخوانید تا بدانید: قطعۀ «گنج بادآورد» مرحوم شیخ بهاء الدین عاملی (شیخ بهائی) که حکایت عمر خود بنده (سید احمد سجادی) است که در غم نان و در اشتغال به مشاغل اداری از دستم میرود... و خطاب به هرکس که عمر خود را در شبکه های مجازی، به بطالت تلف میکند و این سرمایه گرانبها را با نوشتن مطالب بی ارزش، مفت از کف میدهد، این اشعار تقدیم میشود؛ باشد که دل بسوزاند و بیدار شود و درد و اندوه لازم را دریابد؛ که دورۀ ما دورۀ «بی عاری» و «بی دردی» است؛ خدا دردمان بدهد...: @ اى تو کودن ‏تر ز بقال دکان! / بى ‏بهاتر عمرت از ده گِردَکان‏! @ پس تو اى نادان ببین با ‏قیل وقال / میدهى مفت از کف خود ماه وسال‏! @ بین! که شیطان لعین بى ‏تاب وپیچ / مى ‏ستانــَد روزهایت را بهیچ‏! @ روزها چون رفت، شد عمرت تلف / نه تو را سرمایه! نه سودى بکف‏! @ آنچه قیمت بودش از عالـَم فزون / گو چه کردى و کجا باشد کنون؟! @ اى دو صد حیف از چنین گنج گران / کآن ز دست ما برون شد بى ‏گمان‏ @ اى هزار افسوس و عالـَم هـا دریغ! / کــآفتاب ما نهان شد زیر میغ‏ @ اى دریغ از گنج بادآورد ما!... / اى دریغ! آن کو بفهمد درد ما.... @ دردهــــا دارم به دل از روزگار... / مَحرَمى کو؟! تا کنم درد آشکار؟!...

✿ کد صوتی مهدوی برای وبلاگ شما ✿

دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :